సంజయుడిలా చెప్తున్నాడు.

"భారతా! ఆ రాత్రి గడిపి భరతవంశీయుల సేనలలో అగ్రభాగాన నిలిచిన భీష్ముడు సమగ్ర సేనాపరివృతుడై, కోపంతో శత్రువుల మీదకు బయలుదేరాడు. (1)

ద్రోణుడు, దుర్యోధనుడు, బాహ్లికుడు, దుర్మర్షణుడు, చిత్రసేనుడు, బలసంపన్నుడైన జయద్రథుడు, ఇతర రాజులు బలసమూహాలతో అన్నివైపులకు బయలుదేరారు. (2)

రాజా! మహాత్ములు, మహారథులు, తేజస్వులు, పరాక్రమవంతులు అయిన ప్రముఖరాజులందరూ పరివేష్టించి యుండగా ఆ బీష్మరాజు దేవతా పరివృతుడైన ఇంద్రునివలె విరాజిల్లాడు. (3)

ఆ సేనకు అగ్రభాగంలో పెద్దపెద్ద ఏనుగుల స్కంధాలపై కట్టబడి, ఎరుపు పసుపు నలుపు తెలుపు రంగులతో రెపరెపలాడుతున్న మహాధ్వజాలు ప్రకాశించాయి. (4)

భీష్మ రక్షితమైన ఆ సేన మహారథాలతో, ఏనుగులతో, గుర్రాలతో కూడి వర్షాకాలంలో మేఘాలచే కప్పబడిన ఆకాశం మెరుపులతో కూడిన మేఘంలా ప్రకాశించినట్టు భాసించింది. (5)

ఆ తరువాత ఆ మహాకౌరవసేన భీష్మాభిరక్షితమై, భీకర నదీవేగంలా యుద్ధం చేయటానికి అర్జునునకు ఎదురువెళ్ళింది. (6)

మహాత్ముడైన అర్జునుడు దూరం నుండే ఆ కౌరవసేనను చూశాడు. అది నాగవ్యూహంలో ఉంది. వివిధ రీతులలో శక్తిని లోన ఇముడ్చుకొని ఉంది. అది ఏనుగులతో, గుర్రాలతో, కాల్బలంతో, రథాలతో నిండి మహామేఘంలా కనిపిస్తోంది. (7)

అప్పుడు నరశేష్ఠుడు, మహాత్ముడు, వీరుడు అయిన అర్జునుడు సర్వ శత్రుయువకుల వధను సంకల్పించి, తెల్లగుర్రాలు, ధ్వజం, రక్షణ కవచం గల రథాన్ని ఎక్కి, శత్రుసేనల మీదకు పోయాడు. (8)

మంచి సామాగ్రి కలిగి, అందంగా అలంకరించిన నొగలు గలిగి, రణభూమిలో యదుశ్రేష్ఠుడైన శ్రీ కృష్ణునిచే సమాయత్తం చేయబడిన కపిధ్వజాన్ని చూసి, నీ కొడుకులతో పాటు కౌరవ యోధులంతా విషాదానికి లోనయ్యారు. (9)

లోకప్రసిద్ధి కెక్కిన మహారథుడైన అర్జునుడు ఆయుధాల నెత్తి, రక్షిస్తూ, నడిపిస్తున్న గొప్ప వ్యూహాన్ని నీ వారు చూశారు. దానికి నాలుగు వైపులా నాలుగు నాలుగువేల ఏనుగులు నిలిచి ఉన్నాయి. (10)

కౌరవశ్రేష్ఠుడైన ధర్మరాజు ముందురోజు పన్నివ వ్యూహం వలె ఇది కూడా ఉంది. లోకంలోని మనుష్యలెవ్వరూ కూడా గతంలో అటువంటి వ్యూహాన్ని చూడలేదు. వినలేదు కూడా. (11)

ఆ తరువాత సేనాపతి ఆదేశాన్ని అనుసరించి పాంచాల, చేది దేశాలకు సంబంధించిన ప్రముఖ వీరులు తమతమ స్థానాలలో నిలిచారు. ఆపై రణభూమిలో సేనాపతి ఆదేశం మేరకు వేలకొలది భేరులు మ్రోగాయి. (12)

ఆ పై సేనలన్నింటిలో శంఖనాదాలు, తూర్యధ్వనులు, వీరుల సింహనాదాలతో కలిసి రథనేమి శబ్దాలు ప్రారంభమయ్యాయి. వీరులు ఆకర్షిస్తున్న బాణధ్వనులతో సహా ధనుష్టంకారాలు వినిపించసాగాయి. (13)

క్షణకాలంలో శంఖాల మహానాదాలు భేరీ పణవనాదాలను వినిపించకుండా చేశాయి. ఆకాశమంతా ఆ శంఖ నాదాలతో, పైకి రేగుతున్న దుమ్ముతో అద్భుతంగా భయంకరంగా తయారయింది. (14)

ఆ తరువాత మహానుభావులైన వీరులు సూర్యకాంతిని చూసి వెంటనే శత్రువులపై పడ్డారు. రథికులు రథికుల దెబ్బకు సూతునితో, గుర్రాలతో, రథాలతో, పతాకలతో సహా పడిపోతున్నారు. (15)

ఏనుగు ఏనుగు దెబ్బకు పడిపోయింది. కాల్బలం కాల్బలం దెబ్బకు పడిపోతోంది. అశ్వబృందాలు అశ్వబృందాలపై ఆక్రమణ - ప్రత్యాక్రమణలు చేస్తున్నాయి. ఆశ్వికులు ప్రాసాలతో, ఖడ్గాలతో కొట్టగా గాయపడి అవి అద్భుతంగా, ఘోరంగా కనిపిస్తున్నాయి. బంగారు నక్షత్రాలు పొదగబడి సూర్యకాంతితో మెరుస్తున్న కవచాలు గొడ్డళ్ళతో, ప్రాసాలతో, ఖడ్గాలతో చీల్చబడి నేలపై పడుతున్నాయి. (16,17)

కొందరు రథికులు ఏనుగులదంతాలు, తొండాల దెబ్బలతో గాయపడి సారథితో సహా పడిపోయారు. రథికశ్రేష్ఠులు కొందరు మదపుటేనుగులను బాణాలతో కొట్టి, నేల గూలుస్తున్నారు. (18)

గజబృందాల వేగంతో, రాపిడితో జారిపడి ఎందరో ఆశ్వికులు, పదాతియువకులు మరణిస్తున్నారు. వాటిదంతాలతో, శరీరంతో దెబ్బతిని వారు చనిపోతున్నారు. వారి ఆర్తనాదాలు విని, మనుష్యులు వెంటనే విషాదానికి లోనవుతున్నారు. (19)

ఆశ్వికులు, పదాతియువకులు బాగా నశించి పోతున్న ఆ సమయంలో, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు భ్రాంతికి లోను కాగా మహారథులచే పరివేష్టించబడియున్న భీష్ముడు అర్జునుని చూశాడు. (20)

భీష్ముని ధ్వజం అయిదు తాటిచెట్లు గుర్తు కలిగి ఉన్నతమైనది. ఆయన రథం దాని గుర్రాల వేగంతో అద్భుతశక్తిమంతంగా కనిపిస్తోంది. ఆ రథంపై నిలిచి భీష్ముడు బాణం, అశని మొదలైన దివ్యాస్త్రాలతో వెలుగొందుతున్న అర్జునునిపై దాడి చేశాడు. (21)

రాజా! అలాగే ద్రోణుడు, కృపుడు, శల్యుడు, వివింశతి, దుర్యోధనుడు, సౌమదత్తి - వీరంతా ఇంద్రుని వంటి ప్రభావం గల ఇంద్రకుమారుని - అర్జునుని ఆక్రమించారు. (22)

ఆ పై సర్వాస్త్రవేత్తయై, శూరుడై, సువర్ణ చిత్రకవచాన్ని ధరించిన అర్జునపుత్రుడు - అభిమన్యుడు ఒక గొప్పరథాన్ని ఎక్కి, వేగంగా వారి నందరినీ ఎదిరించాడు. (23)

పరులు భరింపరాని, పరాక్రమం గల అర్జునుడు కౌరవ సేనలోని మహారథులు ప్రయోగించిన మహాస్త్రాలను నాశనం చేసి, యజ్ఞవేదిపై మహామంత్రాలతో ఆహుతుల నందుకొని జ్వాలలతో ప్రజ్వరిల్లే అగ్నిహోత్రునివలె ప్రకాశించాడు. (24)

ఆ తరువాత అదీనసత్త్వుడైన భీష్ముడు రణభూమిలో శత్రువుల నెత్తుటితో నురగలతో నిండిన నదిని దాటి, సుభద్రకొడుకైన అభిమన్యుని దాటి, మహారథుడైన అర్జునుని ఆక్రమించాడు. (25)

ఆ పై అర్జునుడు నవ్వి, అద్భుతపరాక్రమాన్ని ప్రదర్శిస్తూ రాతిపై సానబెట్టి పదును చేయబడిన విపాఠబాణాలను గాండీవం నుండి ప్రయోగించి, భీష్ముని అస్త్రసమూహాన్ని నశింపజేశాడు. (26)

ఆ పిమ్మట తిరుగులేని పరాక్రమం గల మహాత్ముడు, కపిధ్వజుడు అయిన అర్జునుడు విలుకాండ్రు అందరిలో మేటి అయిన భీష్మునిపై వెంటనే బాణసమూహంతో, నిర్మలభల్లాలతో వృష్టిని కురిపించాడు. (27)

అదే రీతిగా భీష్మునిచే కొట్టబడి, కపిధ్వజుని (అర్జునుని) అస్త్రసమూహమంతా ఆకాశంలోనే శిథిల మయిపోయింది. నీవారంతా దాన్ని చూశారు. అది సూర్యుడు తన కెదురు నిలిచిన చీకటిని చిదిమివేసినట్లుంది. (28)

పురుషోత్తములైన భీష్మార్జునుల మధ్య భీకర ధనుష్టంకారాలతో దైన్యరహితంగా ముఖాముఖి యుద్ధం జరిగింది. కౌరవుల, సృంజయులు ఇతర వీరులు దానిని తిలకించారు." (29)

ఇది శ్రీమహాభారతమున భీష్మపర్వమున భీష్మవధ పర్వమను ఉపపర్వమున భీష్మార్జున ద్వైరథమను అరువదియవ అధ్యాయము. (60)